Niskodawkowa radioterapia (LDRT) w leczeniu ostrogi piętowej – współczesne podstawy biologiczne, skuteczność kliniczna i miejsce w terapii bólu przewlekłego
Ostroga piętowa (calcaneal spur) stanowi jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu pięty u dorosłych pacjentów. W praktyce klinicznej objawy są zwykle związane nie tyle z samą osteofityczną zmianą kostną, ile z przewlekłym zapaleniem rozcięgna podeszwowego (plantar fasciitis) oraz wtórnymi procesami degeneracyjno-zapalnymi przyczepu rozcięgna do guza piętowego. Schorzenie prowadzi do istotnego ograniczenia sprawności, zaburzeń chodu i pogorszenia jakości życia.
W ostatnich latach obserwuje się ponowne zainteresowanie zastosowaniem niskodawkowej radioterapii przeciwzapalnej (Low Dose Radiation Therapy – LDRT) w leczeniu schorzeń zwyrodnieniowych i entezopatii, w tym ostrogi piętowej. Metoda ta, szeroko stosowana od dekad w Niemczech, Austrii i Szwajcarii, znajduje coraz większe potwierdzenie w badaniach klinicznych oraz radiobiologicznych.
Patofizjologia ostrogi piętowej
Ostroga piętowa jest wynikiem przewlekłego przeciążenia przyczepu rozcięgna podeszwowego. Powtarzające się mikrourazy prowadzą do degeneracji włókien kolagenowych, przewlekłego stanu zapalnego, proliferacji fibroblastów, odkładania złogów wapniowych oraz wtórnej osteogenezy w obrębie przyczepu.
Kluczową rolę w generowaniu bólu odgrywa proces zapalny z udziałem cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1β, IL-6), cząsteczek adhezyjnych, reakcji angiogennej oraz nacieku makrofagów i leukocytów. Właśnie na te mechanizmy oddziałuje LDRT.
Mechanizm działania LDRT
Efekt przeciwzapalny radioterapii niskodawkowej obejmuje hamowanie adhezji leukocytów do śródbłonka, redukcję cytokin prozapalnych, indukcję apoptozy komórek zapalnych oraz modulację stresu oksydacyjnego. LDRT wykazuje także działanie przeciwbólowe poprzez wpływ na przewodnictwo bólowe, mikrokrążenie oraz zmniejszenie obrzęku tkanek miękkich.
Protokoły terapeutyczne
Najczęściej stosowane schematy obejmują 6 frakcji po 0,5 Gy lub 6 frakcji po 1,0 Gy podawanych 2–3 razy tygodniowo do dawki całkowitej 3–6 Gy. W przypadku niepełnej odpowiedzi możliwe jest powtórzenie cyklu po 6–12 tygodniach.
Techniki napromieniania
W terapii stosuje się promieniowanie fotonowe, aparaty ortowoltowe oraz akceleratory liniowe. Pole terapeutyczne obejmuje przyśrodkową część guza piętowego, przyczep rozcięgna podeszwowego oraz tkanki objęte procesem zapalnym.
Skuteczność kliniczna
Badania europejskie wykazują redukcję bólu u 60–90% pacjentów, poprawę funkcji chodu oraz zmniejszenie zapotrzebowania na niesteroidowe leki przeciwzapalne. Najlepsze efekty obserwuje się po kilku tygodniach, często z dalszą poprawą do 3–6 miesięcy po zakończeniu terapii.
Bezpieczeństwo terapii
LDRT jest bardzo dobrze tolerowana. Działania niepożądane występują rzadko i mają zwykle charakter minimalny. Aktualne dane wskazują, że ryzyko indukcji nowotworów wtórnych przy stosowanych dawkach jest bardzo niskie, szczególnie u pacjentów starszych.
Miejsce LDRT w algorytmie leczenia
Radioterapia niskodawkowa znajduje zastosowanie przede wszystkim u pacjentów z przewlekłym bólem opornym na leczenie zachowawcze, fizjoterapię, wkładki ortopedyczne, falę uderzeniową oraz leczenie farmakologiczne.
Niskodawkowa radioterapia przeciwzapalna stanowi wartościową, bezpieczną i skuteczną metodę leczenia przewlekłego bólu w przebiegu ostrogi piętowej. Rosnąca liczba badań radiobiologicznych oraz wieloletnie doświadczenia kliniczne wskazują, że LDRT może stanowić istotny element nowoczesnego, multimodalnego leczenia
0 Comments